ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು

“ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ದಾಸರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆಯೇ?”
— ಒಂದು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವಿಮರ್ಶೆ

ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ವಿದ್ಯೆಯ ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಕಂದೀಲಿನ ಜ್ವಾಲೆಯ ಮೇಲೆ ಈಗ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್‌ಗಳ ಹೊಳೆಯುವ ಪರದೆಗಳ ಬೆಳಕು ಸುರಿದಿದೆ. ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅರಸಲು ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳ ಪಯಣ ಬೇಕಿದ್ದ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ಇಂದಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು ಎಳನೀರು ಕುಡಿಯುವಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯ. ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕೆ ಇದು ಹೊಸ ದಿಕ್ಕು ಕೊಟ್ಟರೂ, ಈ ಬೆಳಕು ಎಷ್ಟು ದಾರಿದೀಪ, ಎಷ್ಟು ದಹನ — ಇದು ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ.“ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಚ್ಚಿದ ಬೆಂಕಿ ಬೆಳಕನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಸುಟ್ಟೂ ಬಿಡುತ್ತದೆ.”ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳೂ ಇದೇ ಸ್ವರೂಪ. ಬೆಳಕನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನೂ ಹಚ್ಚುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ.

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು.
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ‘ಸಮಾಜ’ ಎಂದರೆ ಹಳ್ಳಿ, ಬಡಾವಣೆ, ತರಗತಿ, ಕುಟುಂಬ.. ಇಂದು ‘ಸಮಾಜ’ ಒಂದೇ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮಗು, ಇನ್ನೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ನಶೆ. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮನಸ್ಸು ಎಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ನೋಡುವಂತಿದೆ. ಗಾಳಿ ಮಳೆ ನೋಡಿದ ಗಿಡವೊಂದು ಬಾಗಿದಂತೆ, ಇಂದಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ–ಮನಸ್ಸು ದೃಶ್ಯ-ಧ್ವನಿ-ಹಂಚಿಕೆಗಳ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕೊಚ್ಚಿ ಹೋದ ಹಾಗಿದೆ. . ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದ್ದಿದೆ:
“ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ದಾಸರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆಯೇ?”
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವುದು ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ನೈತಿಕ ಕರ್ತವ್ಯ.

ಜಗತ್ತನ್ನು ತೆರೆದ ಜಾಲಗಳು... ಆದರೆ...
ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಗಂಭೀರಗಳ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತಿವೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಸತ್ಯ. ಕಲಿಕೆಯ ಹೊಸ ತಂತ್ರಗಳು, ಪ್ರೇರಣಾದಾಯಕ ಕಥೆಗಳು, ಜಾಗತಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳು—ಇವೆಲ್ಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹೊಸ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ವರ್ಗಕೊಠಡಿ ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಜ್ಞಾನ, ಇಂದು ಒಂದು ಪೋಸ್ಟ್‌ನಿಂದಲೇ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದೆ.
ಆದರೆ, ಈ ಜಾಲಗಳ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಣದ ಬಲೆಯನ್ನೂ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.ಜ್ಞಾನದ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ಒಳಗೆ ಮೃದುವಾಗಿ ಜಾರಿ ಬರುವ ಒಂದು ಮತ್ತಾದ ಅನುಭವವಿದೆ—ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಅರ್ಥವೇ ಆಗದ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಹೊಸ ವ್ಯಸನ.
ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಮಯವನ್ನೇ ಕುಡಿಯಲು ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿವೆ. ಸ್ಕ್ರೋಲ್ ಮಾಡುತ್ತ ಹೋದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಮುಗಿಯದ ಒಂದು ನದಿಯಂತೆ, ಅದರ ದಡಕ್ಕೆ ತಲುಪುವ ಆಸೆಯೇ ಇಲ್ಲ.ಹೀಗಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪುವುದು ಅಚ್ಚರಿಯೇ ಅಲ್ಲ.

ಲೈಕ್ ಎಂಬ ಮಿಠಾಯಿ....
ಒಂದು ದಿನ ಮೊಬೈಲ್ ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ:ಅವನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಗು ಬೀಳುವುದು ಯಾಕೆ?
ಹೊಸ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಯಾರಾದರೂ ಶ್ಲಾಘನೆ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆನಾ?
ಇಲ್ಲ.ಒಬ್ಬ ಅಪರಿಚಿತನ ‘ಲೈಕ್’‌ಗಾಗಿ.ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗುಟ್ಟು.

ಮನುಷ್ಯನ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಹಂಬಲ—ಇದನ್ನೇ ಕೆಣಕುತ್ತಿವೆ.
ದಿನದ ಓದುವಿಕೆ, ಅಭ್ಯಾಸ, ನೆನೆಪು—ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮರೆತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ “ನನ್ನ ಪೋಸ್ಟ್‌ಗೆ ಎಷ್ಟು ಲೈಕ್ ಬಂದಿತು?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಬದಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.ಇದು ಮಿಠಾಯಿ ತಿನ್ನುವುದಲ್ಲ—ಮಿಠಾಯಿಯೇ ಅವನನ್ನು ತಿಂದುಬಿಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ.
ಅಲ್ಲದೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಜೀವನದ ಜಗಮಗಾಟವನ್ನು ನೋಡಿ ಮನಸ್ಸು ಹೋಲಿಕೆಗಳ ರೋಗಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ.
"ಅವನ ಜೀವನ ಹೀಗೆ, ನನ್ನದು ಯಾಕೆ ಹೀಗೆ?" ಎಂಬ ತಳಮಳವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಮೆದುಳನ್ನು ಗುದ್ದುತ್ತಾ ಅದು ಕಾಣದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕುಂಠಿತ ಕಲಿಕೆ
ಇದೀಗ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕಾದ ಸಮಸ್ಯೆ ಓದಿನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಪರಿಣಾಮ.
ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯ ಓದಲು ಬೇಕಾದ ದಿಟ್ಟ ಗಮನ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಏರಿಳಿತಗಳಿಂದ ತುಂಡಾಗಿ ತುಂಡಾಗುತ್ತದೆ. ಸದಾ ಬೆಳಗುವ ಸೂಚನೆಗಳು, ಗಂಟು ಮೂಡುವ ‘ನೋಟಿಫಿಕೇಶನ್’ ಧ್ವನಿಗಳು—ಇವೆಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಗಮನಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಾಳಿಯಂತೆ ಚದರಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂದಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅನುಭವಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ:
ಪಾಠದ ನಡುವೆ ಸದ್ದು. ಸದ್ದಿನ ಹಿಂದೆ ಸಂದೇಶ. ಸಂದೇಶದ ಹಿಂದೆ ಕುತೂಹಲ.ಕುತೂಹಲದ ಹಿಂದೆ ಪುಟ ಪುಟ ಸ್ಕ್ರೋಲ್.ಪಾಠ ದೂರ. ನಿದ್ದೆ ಹತ್ತಿರ.ಈ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಒಂದು ಮೌನ ಯೋಧನಂತೆ ಯಾವುದೂ ಮಾತನಾಡದೆ, ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೇವಲ ಸಮಯವಲ್ಲ—ನಿಷ್ಠೆ, ಗಮನ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ, ಸೃಜನಶೀಲತೆ—ಇವೆಲ್ಲ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಎಳೆ ....
ದಾಸ್ಯ ಎಂದರೆ ನಾವು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹಗ್ಗ, ಬಂಧನ, ಕಬ್ಬಿಣದ ಸರಪಣಿ. ಆದರೆ 21ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ರೂಪವೇ ಬದಲಾಗಿದೆ.ಇಂದಿನ ದಾಸ್ಯ ಮೃದುವಾದದ್ದು.
ಕೈಗೆ ಸುತ್ತಿರುವುದು ಕಬ್ಬಿಣವಲ್ಲ—ಕೈಯಲ್ಲೇ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವ ಗ್ಯಾಜೆಟ್.ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಬಿಗಿದಿರುವುದು ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲ—‘ಸಂದೇಶ ಬರುತ್ತಿರಬಹುದು’ ಎನ್ನುವ ಭಾವ.ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ:“ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ನೋಡ್ತೀನಿ…”ಆ ‘ಸ್ವಲ್ಪ’ ಅಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರೆಂದೂ ಅರಿಯದಂತೆ ಗಂಟೆಗಳು ಮಣ್ಣಾಗುತ್ತವೆ.
ಒಮ್ಮೆ ಇದು ಅಭ್ಯಾಸವಾಯಿತೆಂದರೆ, ಮನಸ್ಸು ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಜಾಲತಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ಜಾಲತಾಣವೇ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತದೆ.
ಅದು ನಿಜವಾದ ದಾಸ್ಯ.

ಮಧ್ಯೆ ಒಂದು ಬೆಳಕಿನ ಹಾದಿ:
ಈ ಬರಹ ಓದಿದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೆಟ್ಟವು ಎಂಬ ಭಾವ ಮೂಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದು ಸತ್ಯವಲ್ಲ.ಜಾಲತಾಣಗಳು ದಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರೆ, ಅವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ
– ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಲಿಕೆ
– ಜಾಗತಿಕ ಅವಕಾಶಗಳು
– ಅಧ್ಯಯನ ವಿಡಿಯೊಗಳು
– ಹೊಸ ಚಿಂತನೆ
– ಸಂಘಟಿತ ಕಲಿಕೆ
ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಸಮಸ್ಯೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಲ್ಲ;
ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾವು ಹೇಗೆ ಬಳಸುತ್ತೇವೆ ಎನ್ನುವುದಲ್ಲಿದೆ.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಜಾಲತಾಣ ಬೇಕು—ಆದರೆ ಮಿತಿಯೊಂದಿಗೆ.
ಜ್ಞಾನ ಬೇಕು—ಆದರೆ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೊರೆ ಹಾಕದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ.
ಸಂಪರ್ಕ ಬೇಕು—ಆದರೆ ಆತ್ಮಸಮ್ಮಾನದ ಬೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲ.ಬಯಕೆ ಬೇಕು—ಆದರೆ ಬಯಕೆಯೇ ರಾಜನಾಗದಂತೆ.
ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆಗಳು: ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ ಶಿಕ್ಷಣ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಲು ಬಂದಿರುವ ದೀಪಗಳು.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ನವೀನತೆಯ ಕಿಟಕಿ;
ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದು ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ.ಅದರ ಹಿಂದೆ ತಲೆ ಕಚ್ಚುವ ಸರ್ಪವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಾತ್ರವೇ ಪರಿಹಾರ.ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ತನ್ನ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಜ್ಞಾನದತ್ತ ತಿರುಗಿಸಿದಾಗ, ಜಾಲತಾಣಗಳು ಅವನಿಗೆ ಅತಿ ಉತ್ತಮ ಸಂಗಾತಿಯಾಗುತ್ತವೆ.ಆದರೆ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ವ್ಯಸನಗಳ ಪಿಂಜರಕ್ಕೆ ಸೆಳೆಯುವಾಗ, ಜಾಲತಾಣವೇ ಅವನನ್ನು ಕಣ್ಮರೆ ಮಾಡುವ ಜಾಲವನ್ನಾಗುತ್ತದೆ.

ದಾಸ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ:
ಹೀಗಾಗಿ, ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಸ್ಪಷ್ಟ:
ಹೌದು—ಅನುಶಾಸನವಿಲ್ಲದೆ ಬಳಸಿದರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ದಾಸರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಆದರೆಇಲ್ಲ—ಅವರಿಗೆ ಅರಿವು, ಮಿತಿ, ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಶಿಸ್ತು ಇದ್ದರೆ.ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮನಸ್ಸು ಒಂದು ಯಾವ ಗುಣವನ್ನಾದರೂ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಉಗುರಿನಂತೆ.ಅದನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಕೈ ಜಾಲತಾಣಗಳದ್ದಾಗಲಿ, ಅಥವಾ ಸ್ವವಿವೇಕದದ್ದಾಗಲಿ—ಆಯ್ಕೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯದೆಯೇ.ಮಾನವ ತನ್ನ ನಿರ್ಮಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ದಾಸನಾಗಬಾರದು;ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವೇ ಮಾನವನಿಗೆ ದಾಸವಾಗಬೇಕಾದ್ದು.ಈ ಅರಿವೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ನಿಜವಾದ ಮುಕ್ತನಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಈಗಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನಾನು ಹೇಳುವ ಒಂದು ವಾಕ್ಯ:
“ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇರಲಿ; ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಅಲ್ಲ.”

ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಜೀವನ ಒಂದು ಹೊಸ ಕುತೂಹಲದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ತಿರುಗಿದೆ. ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಮೊಬೈಲ್‌ಗಳ ಮೇಲಾಗಿರುವ ಬಿಗಿಯಾದ ಹಿಡಿತ ಮರೆಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಬೆಳಗ್ಗೆ ಎದ್ದೊಡನೆ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ನೋಡುವ ಮುನ್ನ, ಮೊಬೈಲ್ ಪರದೆಯ ಬೆಳಕನ್ನು ನೋಡುವ ಪೀಳಿಗೆ ಇದು. ಹೀಗಾಗಿ “ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ದಾಸರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆಯೇ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ಆಂತರಿಕ ಚಿಂತನೆಯಾಗಿದೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಪ್ರಥಮ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಪಥದ ಸುಲಭ ಸೇತುವೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಪಠ್ಯವಿಡಿಯೋಗಳು, ಪ್ರೇರಣಾದಾಯಕ ಕಥೆಗಳು, ಮನರಂಜನಾ ದೃಶ್ಯಗಳು—all in one. ಅದರಲ್ಲೇ ಜಗತ್ತಿನ ಜ್ಞಾನವೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಸ ಯುಗದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಂತೆ. ಆದರೆ, “ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಕೈ ಹಾಕಿದರೆ ಚೂರು ತುಪ್ಪ, ಚೂರು ಬೆಂಕಿ” ಎನ್ನುವ ಗಾದೆಯಂತೆ, ಇದರ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಎರಡು ಮುಖಗಳಿವೆ.
ಒಮ್ಮೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಿಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟರೆ, ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಜಗತ್ತಿನ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಕುತೂಹಲಕ್ಕೆ ಇದು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಗಾಳಿ. ಅಸಂಖ್ಯಾತ ವಿಷಯಗಳು, ಕಲಿಕೆಯ ಅವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜ್ಞಾನ—all ಒಂದು ಅಂಗಳದಲ್ಲೇ. ಹೀಗಾಗಿ ಕೆಲವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯಕವೆಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಅನಂತ ಮಾರ್ಗ.
ಆದರೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ವೈಖರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಒಂದು ಪೋಸ್ಟ್ ಎಷ್ಟು ಜನ ನೋಡಿದರು? ಎಷ್ಟು ಲೈಕ್? ಎಷ್ಟು ಕಾಮೆಂಟ್? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಲೆಯಂತೆ ಆಡಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಅಲೆಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾದರೆ ಓದು ಹಿನ್ನಡೆಯುವುದು ಸಹಜ. ‘ತಲೆ ಎತ್ತಿದ ಬೆಳೆಗೇ ಕೊಕ್ಕರೆಯ ಕಣ್ಣು’ ಎನ್ನುವ ಮಾತಿನಂತೆ, सामाजिक ಜಾಲತಾಣಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಒಲವನ್ನೇ ಮೊದಲು ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ.
: “ಗಾಳಿಯ ಗೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಹೂವು ನಲಿದರೂ, ನೆಲದ ಬಲ ಮರೆವುದಿಲ್ಲ.”ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಆಯುಧ ಓದು; ಜಾಲತಾಣಗಳು ಹೂವಿನ ಗಾಳಿ. ನಲಿವಿದೆ, ಸುಂದರತೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಒಳಗಿನ ಬಲ ಕುಂದಬಾರದು.. ಇಂದಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪರದೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಕಳೆಯುತ್ತಾಿರುವುದು ಗೋಚರಿಸುವ ವಾಸ್ತವ. ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಮೊಬೈಲ್ ಕೈಯಿಂದ ದೂರ ಮಾಡಿದರೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ‘ಸ್ಕ್ರೋಲ್’ ಮಾಡೋಣ ಎನ್ನುವುದೇ, ಗಂಟೆಗಳು ಹಾರಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ ಒಬ್ಬ ನೃತ್ಯಗಾರ, ಜೀವಿತದ ವೇಗವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ. ಈ ಒಳಗಣ ಬಂಧನವೇ ದಾಸ್ಯ. ಹಗ್ಗವಿಲ್ಲ, ಕಬ್ಬಿಣವಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಬಂಧನವಿದೆ.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೂ ಇದು ಹಾನಿ. ನಿರಂತರ ಪರದೆ ನೋಡುವುದರಿಂದ ಕಣ್ಣು ದಣಿಯುವುದು, ನಿದ್ದೆಯ ಸ್ಟೈಲ್ ಬದಲಾಗುವುದು, ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚುವುದು—all ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ಬೇರೆತನದ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುವುದರಿಂದ ಏಕಾಗ್ರತೆ ನೀರಿನ ಮೇಲಿನ ಚಂದ್ರನಂತೆ—ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಂಡರೂ ಕೈಗೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು ಸಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ನೆರಳಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಶಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸ್ನೇಹಿತರು ಇದ್ದರೂ ಸಂಭಾಷಣೆ ಕಡಿಮೆ. ಕುಟುಂಬ ಇದ್ದರೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆ. ಪರದೆಗಳು ನಗುವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಮಾನವೀಯ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನಲ್ಲ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ‘ವರ್ಚುವಲ್’ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹಿತರ ಸಾವಿರ ಮಂದಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು; ಆದರೆ ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನೂ ಮನದಾಳದಿಂದ ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಒಂದು ಮೌನದ ಏಕಾಂತ.
ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿರುವ ‘ಆಕರ್ಷಕ’ ಜೀವನಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಮನಸ್ಸು ಹೋಲಿಕೆಗಳ ಕಾಡಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. “ಅವಳ ಜೀವನ ಹೀಗಿದೆ, ನನ್ನದು ಯಾಕೆ ಅಲ್ಲ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮಿಂಚು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹೊಡೆದುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಅನುಭವಿಸುವ ಒತ್ತಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟ ಬಂದಾಗಲೇ ಗತಿಪೊಡಿಯುವ ಸ್ವಭಾವ ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ.
ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವೂ ಮಂಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾಠದೊಳಗೆ ತಲೆ ಹಾಕುವ ಬದಲು, ಮನಸ್ಸು ಜಾಲತಾಣಗಳ ಹಿಂದೆ ಓಡುವುದು. ಶಾಲೆಯ ಪಾಠಕ್ಕಿಂತ, ಯಾರು ಏನು ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯ. ಇದು ಮೌನವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಣಿಯನ್ನು ಕಲ್ಲಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವಂತೆ.
ಆದರೆ, ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ ನಕಾರಾತ್ಮಕತೆ ಮಾತ್ರವಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವಿದೆ, ಸೃಜನಶೀಲತೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ, ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ವೇದಿಕೆ ಇದೆ. ವಿಶ್ವದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಆದರೆ, “ನೀರಿಗೆ ಅಳತೆ ಇರಬೇಕು; ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಿದರೆ ಜಲಪ್ರಳಯ” ಎನ್ನುವ ಗಾದೆಯಂತೆ, ಬಳಕೆಗೆ ಮಿತಿ ಇರಬೇಕು.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದೇ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದರ ಬಳಕೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನೇ ಬಳಸಬಾರದು. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಮಂತ್ರ. ಜಾಲತಾಣಗಳು ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಆಶೀರ್ವಾದ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಶುರುವಾಯಿತೆಂದರೆ ಅದು ಅಭಿಶಾಪ.
ಇಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರು, ಪೋಷಕರು ಮತ್ತು ಸಮಾಜ—allರ ಪಾತ್ರ ಮುಖ್ಯ. ಜಾಲತಾಣಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಮಿತಿಯನ್ನು ಕಲಿಸುವುದು, ಸಮಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ತಿಳಿಸುವುದು, ಮೌಲ್ಯಗಳ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು—ಇವೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸ್ವತಃ ಮನೆಯೊಳಗಿನ, ಶಾಲೆಯೊಳಗಿನ ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ಪರದೆ ಮನರಂಜನೆ ನೀಡಬಹುದು, ಆದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ರೂಪಿಸುವುದು ಬದುಕಿನ ಅನುಭವಗಳೇ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಿಸಿದರೂ, ಬುದ್ಧಿ ಜಾಗೃತವಾಗಿದ್ದರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ತಪ್ಪಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಾರಾಂಶವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕಾದರೆ—
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ದಾಸರಾಗುತ್ತಿರುವುದು ನಿಜ, ಆದರೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಲ್ಲ. ನಿಯಂತ್ರಣ, ಮಿತಿ, ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಇದ್ದರೆ ಜಾಲತಾಣಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸ್ನೇಹಿತ. ಅಸವಾಧಾನ ಇದ್ದರೆ ಅವೇ ಬಂಧ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಜಗತ್ತು ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಬಲೆಯಂತೆ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಆ ಬಲೆಯೊಳಗೆ ಸಿಲುಕುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಅದರ ಮೇಲೆ ಮಿದುಳಿನ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿದರೆ, ಅದೇ ಜಾಲ ಜ್ಞಾನಪಥದ ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇರಲಿ;
ನಾವು ಅವುಗಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇರಬಾರದು.
ಇದನ್ನೇ ಅರಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಜವಾದ ಮುಕ್ತನು.

ಕೊನೆಯ ಮಾತು“ಬುದ್ಧಿ ದೀಪವಾಗಿದ್ದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಕತ್ತಲು ಹತ್ತಿರ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.”

@ಹನಿಬಿಂದು@

ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ..